• Mathilde van Ravensberg
  • Mathilde van Ravensberg

Oude grafstenen 'vertellen verhalen'

BENNEKOM Op de historische begraafplaats in Bennekom ligt letterlijk de geschiedenis van het dorp begraven. De werkgroep Behoud Bennekomse Begraafplaats ontfermt zich al 25 jaar over de oude familiegraven en ontrafelde vele verhalen over vooraanstaande Bennekommers.

Mathilde van Ravensberg

Laten we afspreken bij de engel", mailt Bert Lever, lid van de werkgroep, voorafgaand aan het interview. Zo'n markant trefpunt zet direct de toon voor een interessante rondgang over de oude begraafplaats aan de Kerkhoflaan in Bennekom. Op het graf van de familie Prins priemt een grote witte engel een vinger in de lucht. Hier ligt de familie van de eerste en enige burgemeester van Bennekom. Lever en mede werkgroep-lid Dolf van Kampen betreden het historisch deel van de begraafplaats dat ze inmiddels 25 jaar beheren, met eerbied, maar zeker ook met trots.

,,Hier hebben we letterlijk een stukje geschiedenis van het dorp onder de klimop vandaan gegraven", vertelt Lever. ,,Dat Bennekom in 1812, tijdens de Franse tijd, enkele jaren een zelfstandige gemeente was, wie weet dat nog? We noemen dit ook wel 'het stenen archief' van Bennekom." Lever, die zelf directeur is geweest bij het Centraal Bureau voor Genealogie, ploos de diverse familieverhalen uit. 

 

DE PRINS-DYNASTIE  Staande naast de opvallend aanwezige engel, verhaalt Lever over de familie Prins. ,,De familie Prins had een kenmerkend trekje: elkaar belangrijke baantjes toedelen. In 1811 werd het canton Ede opgedeeld in vier zelfstandige gemeenten. De familie Prins trok toen al aan de belangrijkste touwtjes en zo werd Theodorus Prins in 1812 de eerste burgemeester van de gemeente Bennekom. Hij was ook direct de enige, want in 1818 werd Bennekom weer ingelijfd bij Ede. Theodorus op zijn beurt schoof zijn zoon Hermanus weer naar voren om in 1922 burgemeester te worden van de nieuwgevormde gemeente Ede. Hermanus werd in 1851 weer opgevolgd door zijn oudste zoon die tegelijk ook gemeentesecretaris was. Pas in 1860 kwam er een einde aan deze Prins-dynastie."

In het grafgewelf onder de engel zijn zestien personen bijgezet. Dit weet de werkgroep zo nauwkeurig, doordat ze de kelder een keer van binnen bekeken hebben. In het gewelf verdrogen de lichamen en vergaan langzaam tot stof, vertelt Lever. Aan de hand van de naamplaatjes op de kisten kon de werkgroep precies nagaan wie hier begraven liggen.

 

EIGENAREN KASTEEL HOEKELUM  Ook groot en opvallend is de tombe van de familie Van Balveren/Van Wassenaer, voormalig eigenaren van kasteel Hoekelum en de oudste adellijke familie van Nederland. Van Kampen wijst op de toegang tot het grafmonument, dat wordt gesierd door een hekwerk met het opschrift: 'Hij beheerscht het stof der graven'. Het familiegraf heeft maar liefst twee gewelven en beslaat een oppervlakte van zes bij drie meter.

Lever vertelt hierover: ,,De familie kocht als een van de eersten een graf op de begraafplaats, nadat het in 1828 verboden werd om in de kerk begraven te worden. Saillant detail is dat de man van barones Wilhelmina van Balveren al in 1798 was overleden en nog wel in de kerk lag. Op verzoek van de familie zijn de stoffelijke resten uit de kerk gehaald en is hij later bijgezet in het familiegraf. Dit is het enige grafgewelf dat nog steeds wordt gebruikt. In 2014 is namelijk een familielid uit de tak Van Wassenaer hier begraven. Hij kwam uit het westen van het land, maar had in zijn testament staan dat hij hier begraven wilde worden."

 

HUISARTS JACOBSE BOUDEWIJNSE  De heren lopen langzaam verder door het stenen archief. Ruim 25 jaar geleden was het de voorzitter van de werkgroep, Kees Heitink, die een oproepje deed om de oude begraafplaats te herstellen. Met financiële steun van een fonds dat was gelieerd aan de oprichters van het oude ziekenhuis Bethanië en van de gemeente Ede, konden de herstelwerkzaamheden de afgelopen jaren worden uitgevoerd.

De volgende prominente 'gast' dient zich alweer aan: Dr. C.A.L. Jacobse Boudewijnse, huisarts en verbonden aan ziekenhuis Bethanië. Lever: ,,De man zette zich enorm in voor de Bennekomse gemeenschap. Zo zorgde hij voor schoon drinkwater en was een enthousiast sponsor van Oranjefeesten. Hij verzamelde ook alles wat te maken had met het Oranjehuis: borden, schotels, vazen, oranjetegeltjes, prenten en afbeeldingen. Helaas ging na zijn dood de collectie verloren." 

Het is wel duidelijk, de mannen kunnen nog uren doorgaan. Nog lang niet alle verhalen zijn verteld. Wie geïnteresseerd is geraakt in dit bijzondere stenen archief kan veel meer informatie vinden op de website.