• Freek Wolff

'Muur van Mussert gaat hard achteruit'

LUNTEREN En weer stond de Muur van Mussert in de belangstelling. Deze keer dankzij het Edese D66-raadslid Stephan Nijenhuis, die tijdens de laatstgehouden Politieke Dag aandacht vroeg voor het behoud van de Muur.

Wim Mulder

Dat gebeurde bij de behandeling van de lokale Erfgoedverordening 2017 door de gemeenteraad. Het was het zoveelste hoofdstuk in de zich al sinds 2004 voortslepende discussie of het bouwwerk op het terrein van Camping De Goudsberg in Lunteren nu wel of niet zoveel waarde heeft, dat het voor het nageslacht bewaard moet blijven.

CULTUURBARBARISME Tot nu toe is er geen enkele knoop doorgehakt. De ene studie volgt op de andere verkenning, terwijl duidelijkheid over de vraag of de Muur wel of niet een monument moet worden uitblijft. En als dat zo doorgaat, valt er volgens Edenaar Jan Kijlstra van de Stichting Erfgoed Ede straks helemaal niks meer te kiezen. ,,De Muur gaat heel hard achteruit. De gebouwtjes aan de achterkant zijn al gedeeltelijk ingestort en ook de rollaag laat los. Kortom, de Muur brokkelt gewoon verder af. Het is een wat zware term, maar ik durf het een vorm van cultuurbarbarisme te noemen.''

OMSLAG In de loop der jaren is er sprake van een omslag in het denken over de restanten van het voormalige "Nationaal Tehuis" van de N.S.B., waar de NSB massabijeenkomsten, de zogenoemde hagespraken, organiseerde. De "Muur van Mussert" droeg een spreekgestoelte, vanwaar de op de ervoor liggende "Openluchtvergaderplaats" verzamelde N.S.B.-aanhang werd toegesproken.

In 2004 bestond met name in Lunteren nog veel verzet tegen de plannen om de Muur een status van monument te verlenen. Die plannen gingen toen niet door. Maar inmiddels pleit niet alleen de Erfgoedvereniging Heemschut hiervoor, maar ook Oud-Lunteren, Oud-Ede en de Stichting Erfgoed Ede. Begin dit jaar liet zelfs het CIDI (Centrum voor Documentatie en informatie Israël) weten positief tegenover de plannen te staan. Ook de gemeente Ede heeft bij monde van wethouder Johan Weijland herhaaldelijk laten weten voor het behoud te zijn.

SUGGESTIE Het is al weer twee jaar geleden dat de Stichting Erfgoed Ede, samen met de Provinciale Commissie Gelderland van erfgoedvereniging Heemschut en de historische verenigingen Oud Lunteren en Oud Ede bij de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap een suggestie indiende om de Muur de status van Rijksmonument te verlenen. Namens de minister liet de Rijksdienst voor het Culturele Erfgoed (RCE )in juli 2015 weten net als Heemschut en de genoemde stichtingen `de Muur' van hoge cultuurhistorische en monumentale waarde te vinden.

,,Hoewel de muur refereert aan een donkere periode van onze vaderlandse geschiedenis en veel emoties oproept, is behoud aan te bevelen. De muur is te beschouwen als een icoon van een tijdperk waarmee aan toekomstige generaties het verhaal van de oorlogsjaren verteld kan worden,'' aldus ir. Paul Schaap in een reactie op de ingediende suggestie. Hij kondigde daarin namens de minister ook aan in 2016 een verkenning te starten, echter daarop vooruitlopend geen nieuwe monumenten aan te wijzen. Al met al was dit voor de indieners van de suggestie een als positief te beschouwen reactie, zeker toen de RCE begin dit jaar liet weten de gedane suggestie in behandeling te zullen nemen.

NIEUWE VERKENNING In februari van dit jaar veranderde het speelveld weer. Toen liet de RCE volgens Kijlstra weten dat na overleg met Haagse collega's de eerder genomen beslissing om de suggestie in behandeling te nemen weer in te trekken en toch een nieuwe verkenning te starten. Dit omdat meer onderzoek nodig zou zijn, en omdat de Muur van Mussert wellicht beter zou passen in een monumentenbeleid, waarin het vertellen van een bepaald verhaal centraal staat. Onduidelijk is op welke termijn deze verkenning zal plaatsvinden, maar de verwachting is dat dit (wederom) een vertraging van twee jaar zal opleveren.

TREURIG Kijlstra is daar treurig over: ,,Ik vind dit echt heel droevig. Als we nu weer twee jaar moeten wachten zonder dat er iets gebeurt, is volgens mij de kans groot dat we gewoon te laat zijn om de muur te behouden. Denk ook maar aan de veel hogere kosten die er dan mee gemoeid zijn. En dat terwijl hier een unieke kans ligt om onze geschiedenis tastbaar te maken. Je kunt hier een verhaal bij vertellen. Zeker voor de schooljeugd. Maak er een plaats van herinnering van. En een teken van waarschuwing. Immers, veel verschijnselen die we anno 2017 in onze maatschappij waarnemen zijn hetzelfde als in de jaren, waarin de muur werd gebouwd. Wethouder Weijland voelt niets voor een status als gemeentelijk monument, maar bepleit aanwijzing als rijksmonument. Daarover zijn we het eens. Een status van gemeentelijk monument stelt qua bescherming immers niet veel voor, zeker niet als daar geen financiële inspanning door de gemeente aan gekoppeld wordt. Na zoveel jaar denk ik soms wel: ´Okay, dat is jammer dan. We hebben tenslotte alles geprobeerd´,'' aldus Kijlstra tot besluit.

,,Maar zolang er nog een kans is op behoud blijven we daarvoor pleiten. Pas op het moment dat de RCE definitief tot afwijzing van de ingediende suggestie besluit is het echt voorbij. Zo'n negatief besluit zou een historische vergissing zijn. En gelukkig klinken er steeds stemmen die pleiten voor behoud. Vooralsnog bestaat de kans, en de hoop, op een goede afloop".