• Ted Walker

„Ik heb hier geprobeerd apolitiek te zijn"

EDE De 66-jarige burgemeester Cees van der Knaap vertrekt op woensdag 30 augustus na bijna tien jaar als eerste man van de gemeente Ede. Voor het eerst was hij in 2016 met zijn vertrek bezig, nadat hij het speldje voor het 50-jarige lidmaatschap van de CNV kreeg in zaal Floor in Lunteren. ,,Toen ik terug naar huis reed, dacht ik : Hoe lang wil ik nog doorgaan?. In september vorig jaar was ik in Limburg. Het was prachtig mooi weer, ik zat op een terrasje in Mechelen een biertje te drinken. Allemaal mensen van mijn leeftijd stapten op de fiets. Mijn vrouw zag dat ik keek en zei: 'Dat kan jij ook'. Uiteindelijk heb ik toen besloten dat ik ermee zou stoppen."

Jan de Boer

De periode die op zijn besluit volgde, stond in het teken van zorgvuldige afronding en overdracht. Ook wilde de burgemeester iets meegeven aan Ede. Dat werd een verkenning voor de toekomst van de gemeente. Hij sprak daarvoor met verschillende mensen uit het bedrijfsleven, het onderwijs en de overheid over de landelijke tendensen en specifiek de kansen voor de positie en toekomst van Ede. Alle inzichten staan in de publicatie 'Verkenning 2030'.

MISSIE ,,Toen ik hier kwam als burgemeester ben ik op zoek gegaan naar de 'missie en visie' voor de toekomst. Je moet toch een langetermijnbeleid hebben waarop je koerst. Een collegeprogramma gaat maar over een periode van vier jaar. Toenmalig wethouder Wilke Dekker zei: 'We hebben altijd gevaren op de tijdsgeest'. Ede is heel veel overkomen. Ede is groot geworden. Vooral omdat we strategisch liggen in Nederland. Daarom zijn de kazernes en de Enka hier gekomen."

VISIE ,,Eigenlijk heeft Ede alles meegemaakt wat Nederland ook beleefde", aldus Van der Knaap. ,,Een voorbeeld is de wijk Veldhuizen, die een beetje lijkt op de Bijlmer of Ommoord. Daarna kwamen de tuindorpen, die om de wijk Veldhuizen gemaakt zijn. Het is belangrijk dat je een visie ontwikkelt. In het visieprogramma Ede 2025 hebben we met de bevolking uitvoerig gesproken. Dat is het eerste document, dat de richting voor Ede aangaf. Daarin is ook de keuze gemaakt voor 'food'. Als regio en als Ede spelen we in die sector een grote rol van betekenis."

NULMETING Dat kompas voor Ede is alweer vijf jaar oud. ,,Een groot gedeelte van het visieprogramma staat in de steigers. Het was tijd om te herijken en een volgende stap te zetten. Je moet nooit over je graf heen willen regeren. Daarom heb ik tegen het college en de gemeenteraad gezegd dat ik graag een nulmeting doe. Om te kijken waar Ede staat. Bij de laatste raadsvergadering heb ik de 'Verkenning 2030' uitgereikt. Met het verzoek daar in ieder geval na mijn vertrek met de nieuwe burgemeester mee aan de slag te gaan. In de loop van 2018 kan daarmee een nieuw visieprogramma gemaakt worden."

In de Verkenning 2030 benoemt Cees van der Knaap dat bestuurders door de jaren heen alles van waarde in tact hebben gelaten. ,,De uitbreidingen gebeurden om de agglomeraties heen. Er is in Bennekom, Ede en Lunteren om de oude kern heen gebouwd. De waarde is het prachtige natuurgebied dat we hebben. Dat is nog precies hetzelfde als in de tijd dat Cees in de korte broek met zijn ouders over de Ginkelse Heide fietste. Het beeld van toen is nog altijd hetzelfde. Als ik nu in de richting Otterlo rijd, kom ik nog steeds door een gebied dat er vroeger net zo uitzag. Dat moet vooral zo blijven naar de toekomst toe."

SAMENWERKING De Verkenning die Van der Knaap schreef, zegt ook iets over de samenwerking met omliggende gemeenten. In zijn begintijd merkte hij dat er niet goed werd samengewerkt. ,,Je had een dubbele structuur. Als je echt keek naar de onderlinge verhoudingen, kon dat wel met wat meer liefde. Door samenwerking werden we er allemaal beter van. Met elkaar zitten we in één gebied. Dat is eigenlijk een postzegel als je het op heel Nederland bekijkt. Nu wordt er echt goed samengewerkt tussen bijvoorbeeld Wageningen en Ede, ook met de andere gemeenten in FoodValley. De samenwerking met de universiteit in Wageningen is ook op een hoog niveau. Het World Food Center zet ons als regio op de kaart."

Van de 'Verkenning' naar de persoon Cees van der Knaap zelf. Defensie loopt als een rode draad door zijn leven. Zijn vader was eind veertiger jaren gelegerd in voormalig Oost-Indië (Indonesië). ,,Toen mijn vader terugkwam had mijn moeder een huisje aan de Heidelaan in Bennekom. Mijn vader werd bij terugkomst geplaatst op de Mauritskazerne. Tot mijn vijfde groeide ik op in Bennekom, we kwamen terug toen ik achttien was. Toen ben ik zelf in het leger gegaan als kortverbandvrijwilliger. Ook op het kazerneterrein in Ede. Samen met mijn vader heb ik daar een aantal jaar gewerkt."

Na vijf jaar ging Cees van der Knaap bij de douane werken. ,,In militaire dienst en bij de douane was ik heel actief bij de vakbond. Men vroeg mij of ik daar wilde werken. Na zeven jaar werd ik lid van het hoofdbestuur van het CNV. In mijn takenpakket zat de haven van Rotterdam. Daar leerde ik het echte vakbondswerk met bijvoorbeeld stakingen. Ik werkte er samen met Paul Rosenmöller van de FNV. Hij was later fractievoorzitter van GroenLinks in de Tweede Kamer. Later kwam ik in het hoofdbestuur van het CNV als coördinator arbeidsvoorwaardenbeleid. Toen kwam het CDA langs of ik in de Tweede Kamer wilde komen. Omdat ik vijf jaar in dienst had gezeten, kreeg ik defensie in mijn portefeuille."

Bijna zes jaar was Cees van der Knaap staatssecretaris van Defensie in vier kabinetten Balkenende. Hij werd in zijn Haagse tijd 'regelneef Cees' en 'het oliemannetje' genoemd. ,,Het regelen kwam omdat er in die tijd een chaos was, er moest iemand zijn om het te regelen. Het zijn titels die anderen mij geven. Als ik een probleem zie, ga ik een praatje maken. Dat heb ik in die tijd veel gedaan."

Na zijn functie als staatssecretaris van Defensie bleef Van der Knaap als burgemeester betrokken bij de kazerneterreinen. Ditmaal vanwege de verkoop en overdracht aan de gemeente Ede. In Ede is er op defensiegebied veel veranderd. Alle gebied in Ede Stad wordt nu gebruikt voor woningbouw en bedrijvigheid. Alleen Harskamp is nog operationeel als schietkamp van de infanterie. Hij is niet bang dat het grondgebied van Ede in de toekomst weer door defensie moet worden gebruikt. ,,De koude oorlog is voorbij. De grootschalige hoeveelheid troepen zijn niet meer nodig. Het kon efficiënter, doelmatiger. Met andere strijdmiddelen, met gespecialiseerde troepen. Defensie kon ook kleiner. Oorlog, waarvan we hopen dat hij nooit komt, kan met andere middelen en niet meer met de hoeveelheid troepen als vroeger worden gevoerd. Defensie heeft nog voldoende middelen om een leger van deze tijd te huisvesten. Ik verwacht niet dat Ede in de toekomst nog zal worden gebruikt als garnizoensstad."

APOLITIEK In Ede vervulde 'regelneef Cees' een hele andere rol. ,,Hier heb ik meer geprobeerd om voorzitter van de gemeenteraad en het college te zijn. In Den Haag was ik politiek bezig, ik heb hier geprobeerd apolitiek te zijn. Om te zorgen dat de processen goed verliepen, dat iedereen kans kreeg om zijn verhaal te vertellen. In het college ben je bezig om het beleidsprogramma wat door de politiek is gemaakt tot een goed eind te brengen."

Over zijn leiding aan de verschillende colleges zegt Van der Knaap dat ze alle drie anders waren. Altijd werkte hij met wethouders die met veel passie en energie Ede zo goed mogelijk wilden besturen. ,,Over wat er allemaal is gerealiseerd, mogen zij best een compliment krijgen. Dat geldt voor alle colleges, waarvan ik deel uitmaakte."

Meer dan vijftig werkzame jaren zitten er op voor Van der Knaap. De laatste officiële handeling vóór zijn vertrek is de kroning van de nieuwe heidehoogheden. ,,Voor Ede is de Heideweek een groot goed. Ook omdat we zo verschillend zijn. Bennekom is anders dan Lunteren, Harskamp anders dan Ederveen. Ede is een stad geworden, die bij de tijdsgeest van nu past. Er is één feest waar al die verschillende groepen bij elkaar komen. Dat is op de slotavond van de Heideweek. Dat vind ik prachtig. Als burgemeester word ik daar altijd heel blij van."

OVERDRACHT Op 30 augustus is de bijzondere raadsvergadering waarin de burgemeester zijn keten overdraagt. Bij zijn installatie was de toenmalige premier Jan Peter Balkenende aanwezig. ,,Hij heeft een mooie speech gehouden toen ik geïnstalleerd werd. Het leek mij passend dat hij ook spreekt bij mij vertrek. Als een hele goede vriend. Daar doe ik ook andere mensen een plezier mee; Jan Peter kan mooie verhalen vertellen."

TOEKOMST Na terugkomst van vakantie gaat Cees van der Knaap nadenken, wat de toekomst hem gaat brengen. ,,Het zal niet veel vergaderen meer worden. Ik heb genoeg vergaderd in mijn leven. Bestuurlijke functies blijven mooi en aardig. Je blijft dan wel steeds verantwoordelijkheid dragen. Ik wil de agenda zo leeg mogelijk hebben."